RSS

ژینگه‌ى شارى كفرى – به‌شى چواره‌م

30 Sep

به‌شى چواره‌م

 پاراستنى ژینگه‌.

چۆنیه‌تى پاراستنى ژینگه‌:

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

به‌شى چواره‌م:

پاراستنى ژینگه‌.

– بۆ پاراستنى ژینگه‌ چه‌ند ڕێنماییه‌ك هه‌یه‌ وه‌ پێویسته‌ هه‌نگاوى بۆ بنرێت وه‌ خه‌ڵكى لێ هۆشیار بكرێته‌وه‌ بۆ چاره‌سه‌ركردنى ئه‌م كێشه‌یه‌

– راگه‌یاندنى بینین و بیستن و ژینگه‌.

ڕاگه‌یاندنه‌كانى بینین و بیستن و ئه‌وانه‌ى كه‌ده‌خوێنرێنه‌وه‌(بڵاوكراوه‌كان) باشترین هۆكارى بۆ بلاوكردنه‌وه‌ى هۆشیارى ده‌رباره‌ى ژینگه‌ به‌هۆى پێشكه‌وتنى ئه‌و ڕاگه‌یاندنانه‌ به‌هۆى مانگه‌ ده‌ستكرده‌كانه‌وه‌. ده‌وڵه‌تان پێشبڕكێى ده‌كه‌ن بۆ نیشان دانى باشترین ئه‌و ئامێرانه‌ى هه‌یانه‌ له‌ بوارى ڕاگه‌یاندندا، پێویسته‌ ئه‌م هۆكارى ڕاگه‌یاندنانه‌ بقۆزرێنه‌وه‌ بۆ بلاوكردنه‌وه‌ى هۆشیارى ژینگه‌ له‌ ڕێگاى:

1- دیاریكردنى ئامێره‌ ژینگه‌ییه‌كان كه‌به‌ئاسانى به‌كاردێن به‌هه‌ر شێوه‌یه‌ك بێت له‌م بواره‌دا كه‌ناڵى cnn  وه‌ bbc ڕۆڵى خۆیان ده‌گێڕن.

2- نیشان دانى به‌رنامه‌ى سه‌رنج ڕاكێش ده‌رباره‌ى كاریگه‌رى ژینگه‌ له‌سه‌ر ته‌ندروستى مرۆڤ و گرنگى وشیارى تاك بۆ گۆڕینى ڕێڕه‌وى ژیانى به‌مه‌به‌ستى به‌شداریكردن له‌چاك كردنى ژینگه‌ى ده‌وروبه‌رى بۆ نموونه‌ وه‌كو به‌رنامه‌ى(ته‌ندروستیك،سلامتل) له‌كه‌ناڵى خه‌لیجى.

3- پشگیرى كردنى دارایى له‌ڕێگاى لایه‌نه‌ حكوومییه‌كان یان كۆمپانیا پتڕۆڵییه‌كان بۆ گرنگى دان به‌ژینگه‌وه‌ بانگ گه‌شه‌ كردن بۆ ئه‌و كۆمپانیانه‌ى كه‌ پارێزگارى له‌ژینگه‌ ده‌كه‌ن.

4 – پێكهێنانى ئۆرگانیكى هونه‌رى (ڤین) كه‌گرنگى به‌ژینگه‌ بدات سوود وه‌رگرتنى ئۆرگانه‌ له‌تواناى ده‌وڵه‌تانى تر بۆ له‌ سوود وه‌رگرتنى له‌ ئامێَره‌ پێشكه‌وتووه‌كان .

5- گرنگى دان به‌هه‌موو ڕوونكردنه‌وه‌كانى خه‌ڵكى جاخه‌ڵكى گشتى بن یان چینێكى ڕۆشنبیر.

6 – دانانى به‌رنامه‌و پرۆگرام بۆ هه‌موو ته‌مه‌نه‌كان له‌منداڵ و گه‌نج و پیر. هه‌روه‌ها بكرێته‌ بابه‌تێك له‌خوێندنگاكاندا باس بكرێت.

7 – دانانى پرۆگگرام و به‌رنامه‌یه‌ك بۆ پێگه‌یاندنى نه‌وه‌یه‌ك كه‌گرنگى بده‌ن به‌ژینگه‌و له‌هه‌وڵى ئه‌وه‌دا بن ژینگه‌یه‌كى ته‌ندروستیانه‌ هه‌بێت وه‌كو ئه‌و پێشكه‌وتنه‌ى كه‌ده‌وڵه‌تانى كه‌نداو به‌خۆیه‌وه‌ بینى كه‌كه‌متر نییه‌ له‌وڵاتانى پێشكه‌وتوو.

8 – دانانى به‌رنامه‌یه‌ك بۆ گۆڕینى ژیانى تاك به‌شێوه‌یه‌ك كه‌هه‌ست به‌به‌رپرسیارێتى بكات به‌رامبه‌ر به‌ژینگه‌.

9 – گرنگى دان به‌وشتانه‌و ئه‌وكه‌ره‌ستانه‌ى كه‌ ژینگه‌ پیس ناكه‌ن و مامه‌ڵه‌كردن له‌گه‌ڵ ئه‌و كۆمپانیانه‌ى هه‌وڵ بۆ ژینگه‌ باشتر ده‌ده‌ن.

10 – سوود وه‌رگرتن له‌سه‌رچاوه‌ سروووشتییه‌كانى به‌ باشترین شێوه‌و پشتگیرى كردنى ئه‌و به‌رنامانه‌ كه‌ دووباره‌ كه‌ره‌سته‌ به‌كارئه‌هێننه‌وه‌ له‌ دروست كردندا.

11 – پێداگرتن له‌سه‌ر بانگگه‌شه‌ى خه‌ڵكى بۆ ئه‌وه‌ى كاره‌كانیان ناوخۆیى بن به‌ڵام بیركردنه‌وه‌یان جیهانى بێت. (77)

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

چۆنیه‌تى پاراستنى ژینگه‌.

ده‌بێ مرۆڤ پارێزگارى له‌سیسته‌مى ژینگه‌ بكات تاكو ژیان باش به‌سه‌ر به‌رێت ئه‌م چه‌ند خاڵه‌ هۆكارێكه‌ بۆ هاتنه‌ دى ئه‌م پارێزگارییه‌:

1-         پلان دانان بۆ به‌كارهێنانى خاك:

به‌ڕێوه‌بردنى دارستانه‌كان تاكو دارستانه‌كان به‌شێوه‌ى باش بمێننه‌وه‌ بۆ به‌رهه‌م هێنان، به‌ڕێوه‌بردنى باشى كێڵگه‌كان پێویسته‌ پارێزگارى له‌ كێڵگه‌ سروشتییه‌كان بكرێت وه‌ نه‌هێشتنى له‌هه‌ره‌س هێنان و به‌شێوه‌یه‌كى باش به‌كاربهێنرێن. (78) وه‌ به‌ڕێوه‌ بردنى زه‌وى كشتوكاڵى ئامانجى ئه‌م به‌ڕێوه‌بردنه‌ بۆ به‌ده‌ست هێنانى به‌رووبومه‌ پارێزگارى له‌خاك له‌سه‌ر هاوسه‌نگى بایولۆجى كه‌ئه‌مه‌ش پێویسته‌ بۆ باش ڕاگرتنى سیته‌مى كشتوكاڵى ده‌توانرێت بكرێته‌ چه‌ند جۆرێك:.

أ‌-          به‌كارهێنانى به‌رووبومه‌ كشتوكاڵییه‌كان به‌شێوه‌ى هاوسه‌نگى

ب‌-        چاككردنى خاك به‌مادده‌ى ئه‌ندامى و كه‌مكردنه‌وه‌ى به‌كارهێنانى مادده‌ى كیمیایى.

ج- چاندنى ئه‌و به‌رووبومانه‌ى كه‌ ده‌گونجێ له‌گه‌ڵ خاك. (79)

د- كێڵانى زه‌وى كشتوكاڵى به‌شێوه‌ى ڕێك،كێلانى ڕاسى و گۆڕانكارى چه‌ندی جێگه‌ى ئاماژه‌ پێدانن،ده‌توانین وا باسبكه‌ین كه‌ پاراستنى به‌شێوه‌ى میكانیكى به‌واتاى به‌ره‌نگاربوونه‌وه‌ى ڕاسته‌وخۆیه‌ له‌گه‌ڵ دیارده‌ى ڕاماڵینى خاك ئه‌مه‌ش له‌باردودۆخێكداده‌بێت كه‌ خاك توانى خۆڕاگرى نه‌بێت له‌به‌رامبه‌ر فاكته‌ره‌كانى ڕاماڵًین بۆیه‌ پێویسته‌ كاردانه‌وه‌یان سنووردار بكرێت. (80)

2-         كه‌مبوونه‌وه‌ى چڕى دانیشتوان و له‌به‌رئه‌وه‌ى زۆرى دانیشتوان ده‌بێته‌ هۆى زۆرى زبڵ. (81)

3-         دوور خستنه‌وه‌ى ئه‌و پیشانه‌ى كه‌ ده‌بێته‌ هۆى پیس بوون و پاشماوه‌. وه‌ گوێزانه‌وه‌ى بۆ شوێنێك كه‌ دوور بێت له‌شوێنى نیشته‌جێ بوون به‌پێى كاتى دیارى كراو بۆ ئه‌وه‌ى زه‌ره‌رمه‌ند نه‌بێت بۆ زه‌وى و زارى كشتوكاڵى.

4-         بره‌ودان به‌ڕێگاكانى دوور په‌رێزى له‌پیس بوونى هه‌وا. چاره‌سه‌ر ئه‌وه‌ نییه‌ كه‌ڕێگه‌ نه‌ده‌یت به‌به‌رز بوونه‌وه‌ى بۆڕى دووكه‌ڵ له‌به‌ر ئه‌وه‌ى ڕێگه‌ ناگرێت له‌پیس بوون به‌ڵكو ده‌یگوێزێته‌وه‌ بۆ ناوچه‌ى دوورتر.

5-         بره‌ودان به‌ڕێگاكانى ڕزگاركردن له‌زبڵ و پیسى به‌تایبه‌تى ئه‌و شتانه‌ى كه‌ ده‌سووتێنرێت له‌هه‌وایه‌كى پاك كه‌ زیاتر ده‌بێته‌ هۆى پیس بوون هه‌ڵسان به‌ناشتنى دارو به‌شێوه‌یه‌كى فراوان بۆ ڕزگار بوون له‌پیس بوونى هه‌واو مژینى.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

ده‌رئه‌نجام

 

-له‌پاش كۆتایى هێنان به‌توێژینه‌وه‌كه‌مان گه‌یشتینه‌ ئه‌م ده‌رئه‌نجامانه‌ى خواره‌وه‌:.

1- شوێن و پێگه‌ى شارى كفرى ده‌كه‌وێته‌ نزیك هێڵى پانى(45-35)-(16-34)باكوور وه‌ هێڵى درێژى نێوان(17-45)-(37-24) ڕۆژهه‌ڵات

2- ئاوو هه‌واى شارى كفرى كه‌خاوه‌ن ئاوو هه‌وایه‌كى گه‌رم و ووشكه‌ كه‌ پله‌ى گه‌رمى له‌وه‌رزى زستاندا له‌مانگى كانوونى دووه‌مدا ساردترین مانگه‌(9,15)پله‌ى سه‌دییه‌ وه‌ په‌لى گه‌رمى له‌وه‌رزى هاویندا كه‌ مانگى ته‌مووزه‌ گه‌رمترین مانگه‌ ده‌گاته‌(35,1) پله‌ى سه‌دى وه‌ تێكڕاى باران بارینى كه‌متره‌ له‌(300) ملم.

3- هه‌روه‌ها خاك له‌شارى كفرى پۆلێن كرا بۆ سێ جۆر، ئه‌نتى سول وه‌ خاكى نیمچه‌ بیابانیى و خاكى بیابانیى و فینتى سول، وه‌ ئه‌م خاكانه‌ تووشى چه‌ند گیروگرفتێك ده‌بن له‌وانه‌ گیروگرفتى سروشتى و وه‌ پله‌ى گه‌رمى و ئاوى ژێر زه‌وى و باران. وه‌ باس له‌داماڵین كراوه‌ كه‌چه‌ند شێوه‌یه‌كى داماڵین هه‌یه‌ كه‌ داماڵینى گه‌لى و گشتى وه‌ خه‌تى و ڕاماڵینى(با)ش هه‌یه‌ له‌ناوچه‌كه‌.

4- دواتر هاتووینه‌ته‌ سه‌ر باس كردنى ژینگه‌ كه‌ژینگه‌ ئه‌و ئه‌ستێره‌یه‌ كه‌تێدا ده‌ژین وه‌ هه‌موو پێداویستییه‌كانى ژیانمان تێدا ده‌ست ده‌كه‌وێت وه‌ به‌ كۆمه‌ڵێك بارو دۆخ و هۆكارى ده‌ره‌كى ده‌ووترێن كه‌ زینده‌وه‌ران تیایدا ده‌ژین واتا شتێك كه‌ ده‌ورى مرۆڤ ده‌ده‌ن وه‌كو ئه‌و ئاوه‌ى كه‌ده‌یخوات و ئه‌و هه‌وایه‌ى كه‌ده‌یمژین وه‌ ئه‌و خاكه‌ى كه‌له‌سه‌رى ده‌ژین.

5- وه‌ هۆكارى پیس بوونى ژینگه‌مان خستۆته‌ دوو هۆكارى سروشتى و مرۆییه‌وه‌، هۆكارى سروشتى وه‌كو پله‌ى گه‌رمى به‌رزو نزم بوونى تیشكى خۆر كه‌مى باران و ووشك بوونى ناوچه‌كه‌ و بوونى خۆڵو تۆزى زۆر. وه‌ هۆكارى مرۆیى وه‌كو فڕێدانى زبڵ و پاشماوه‌كانى و دامه‌زراندنى كارگه‌ى زۆر.وه‌كو كارگه‌ى قیرو بلۆك.

6- زۆر بوونى ڕاده‌ى پیس بوونى شار ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ بۆ زۆر بوونى ژماره‌ى دانیشتوان و پێشكه‌وتنیان و پێشكه‌وتنى بارى ته‌كنه‌لۆژیا . كه‌ ئه‌مانه‌ ده‌بنه‌ هۆى به‌كارهێنانى زۆر.

7- پیس بوونى ژینگه‌ جۆراوجۆره‌ وه‌كو پیس بوونى خاك و ئاوو هه‌واو پیس بوون به‌ده‌نگ و ژاوه‌ژاو پیس بوون به‌تیشك .وه‌هه‌یه‌ كاریگه‌رى خراپى هه‌یه‌ به‌ڵام ئه‌م كاریگه‌رییه‌ له‌كفرى زۆر به‌كه‌مى به‌رچاوده‌كه‌وێت.

8- باس له‌چۆنێتى پاراستنى ژینگه‌ كراوه‌ وه‌ بۆئه‌وه‌ى ژینگه‌یه‌كى ئارامو پاك هه‌بێت پێویسته‌ زبڵ و خاشاك كه‌م بێته‌وه‌ دامه‌زراندنى كارگه‌كان له‌ده‌ره‌وه‌ى شارو كه‌مكردنه‌وه‌ى ژاوه‌ژاو.

 

 

 

 

 

 

پێشنیار

پاش ته‌واوكردنى توێژینه‌وه‌كه‌ به‌باشمانزانى چه‌ند راسپارده‌یه‌ك بخه‌ینه‌ ڕوو:

1-         پێویسته‌ ژینگه‌ بكرێته‌ بابه‌تێكى گرنگ و له‌قۆناغه‌كانى خوێندندا بخوێنرێت

2-         دامه‌زراندن و كردنه‌وه‌ى فه‌رمانگه‌ تایبه‌ت بۆ چاودێرى كردنى چینگه‌ى شاره‌كه‌ وه‌ دامه‌زراندنى كارمه‌ند.

3-         دامه‌زراندنى كارمه‌ندى زۆر له‌لایه‌ن شاره‌وانییه‌وه‌ بۆ پاك كردنه‌وه‌ى شه‌قامه‌كانى ناو شار.

4-         پێویسته‌ شاره‌وانى شوێنى تایبه‌ت دیارى بكات له‌ده‌ره‌وه‌ى شار بۆ فڕێدانى زبڵ و پاشماوه‌كانى كه‌ زیانیان هه‌یه‌ بۆسه‌ر ژینگه‌ى شار.

5-         دوورخستنه‌وه‌ى كارگه‌كان له‌ناو شار كه‌كاریگه‌رى هه‌یه‌ له‌سه‌ر كه‌ش و هه‌واى شارى كفرى.

6-         ناشتنى دره‌خت و نه‌مامى زۆر له‌ده‌وروبه‌رى شار بۆ ڕێگه‌ گرتن له‌خۆڵ و تۆزو هه‌ڵمژینى گازى دوانۆكسیدى كاربۆنى ئۆتۆمبیله‌كان.

7-         كه‌مكردنه‌وه‌ى ئۆتۆمبیلى مۆدێل كۆنه‌كان له‌ناو شاردا وه‌ به‌كارهێنانى ئۆتۆمبیلى مۆدێل نوێ.

 

 

 

 

 

(1) مسته‌فا نه‌ریمان: بیره‌وه‌رییه‌كانى ژیانم، دار الحریه‌ للطباعه‌، بغداد، 1992م،   ل 11

(2)صلاح الدین عبدالحمید:شارى كفرى،گۆڤارى حه‌مرین، ژماره‌ى 1، ساڵى 1999 ، لاپه‌ڕه‌162-163

(3)مسته‌فا نه‌ریمان:شۆڕشى ئیبراهیم خانى ده‌لۆ، ساڵى1920،دارالحریه‌ للطباعه‌،ژماره‌(136)،ساڵى1980، لا 134

(4) صلاح گه‌رمیانى و كه‌نعان ڕه‌حمان:كفرى له‌دوێنێ وه‌ بۆ ئه‌مڕۆ،ڕۆژنامه‌ى ئاڵاى ئازادى، ژماره‌439،ساڵى 2001،لا 4

(5) مكرم تاڵه‌بانى:ابراهیم خان تأثر فى كوردستان،مطبعه‌ سعد، بغداد،سنه‌1976،صفحه‌ 6

(6) سه‌باح ئارام: كفرى:كۆنترین شارى ناوچه‌ى گه‌رمیان،هاوارى كه‌ركوك، گۆڤارێكى سیاسى و ڕۆشنبیرى گشتى یه‌، هه‌ولێر،ژماره‌ى1، ساڵى 1998، لا 28

(7) ناصاڵح/ شوێنێكه‌ ده‌كه‌وێته‌ ڕۆژهه‌ڵاتى شارى كفرى یه‌وه‌.

(8) پ_د.خه‌لیل ئیسماعیل محمد:دیاریكردنى سنوورى جوگرافى كوردستانى. عێڕاق،كۆمه‌ڵێك مامۆستاى زانكۆ،سه‌نته‌رى برایه‌تى،چاپى دووه‌م، ساڵى1999،لاپه‌ڕه‌15.

(9) السیدعبدالرزاق الحسینى،العراق قدیماََوحدیثاََ،مطبعه‌ العرفان،بطبع ثانیه‌،بغداد،سنه‌1982،ص 223

(10) محمد هادى الدفتر:عبدالله حسن:العراق شمالى،مطبعه‌شفیق،الجز‌و الاول،بغداد،سنه‌1958،ص 285

(11) احمدسوسه:اطلس ادارى،مطبعه‌مدیریه‌المساحه‌العامه‌،بغداد،سنه‌1952،ص 52

(12) د.عبدالله غه‌فور:فه‌رهه‌نگى جوگرافیاى كوردستان،سلێمانى ساڵى 2002،ساڵى چواره‌م،لاپه‌ڕه‌ى 6

(13) ئه‌ژى:مێژووى سه‌رده‌مه‌ كارگێڕى و به‌ڕێوه‌به‌رییه‌كانى ناوچه‌ى كه‌ركوك قه‌زاى كفرى.گۆڤارێكى ڕووناكبیرى گشتى وه‌رزییه‌،ژماره‌ 2پاییزى ساڵى 2002،ساڵى چواره‌م، لاپه‌ره‌ 6.

(14) سهیل خورشید عزیز:صفحات من تأریخ منطقه‌ كفرى،الطبعه‌ الاولى،السلیمانیه‌،سنه‌2002،ص 86.

(15) ئه‌ژى: مێژووى سه‌رده‌مه‌ كارگێڕى و به‌ڕێوبه‌رییه‌كانى ناوچه‌ى كه‌ركوك قه‌زاى كفرى،هه‌مان سه‌رچاوه‌ى پێشووه‌ لا7

(16) مدیریه‌ أحصا‌ء : السلیمانیه‌ المۆشرات السكانیه‌ و البنی الخدمیه‌ الارتكازیه‌ للحضر و الریف قضا‌ء، لسنه‌ 2002

(17) و. عه‌لى مه‌حموود ئه‌سعه‌د سوورداشى: جیۆلۆجیاى ناوچه‌ى كه‌ركوك و كلاریگه‌رى له‌سه‌ر كۆبوونه‌وه‌ى نه‌وت ، كۆنگره‌ى كه‌ركوك 2001، سه‌نته‌رى برایه‌تى هه‌ولێر، لا3.

(18) Conglomerate : به‌ردى چه‌و و لم و زیخ یه‌ك ده‌گرن به‌ كۆمه‌ڵ ده‌نووسێته‌ یه‌كه‌وه‌ و پێى ده‌ڵێن كونگلومریت. به‌ڵام لامسیتون كاربۆناتى كالسیۆمه‌ دیسان تواناى زۆرى توانه‌وه‌ى هه‌یه‌.

(19) د. عه‌لى محموود ئه‌سعه‌د سوورداشى: سه‌رچاوه‌ى پێوو ل3-4

(20) كۆمه‌ڵێك فێركارى زانینگه‌: جیۆگرافیاى كوردستان، سه‌نته‌رى برایه‌تى، چاپى دووه‌م، ساڵى 1999. ل56-66.

(21) جاسم محمد خلف: جغرافیه‌ ئراق الطبیعه‌ الاقتصادیه‌ البشریه‌، بغدا، سنه‌ 1959، ل13-118.

(22)  كۆمه‌ڵێك فێركارى زانینگه‌: جیۆگرافیاى كوردستان، هه‌مان سه‌رچاوه‌ى پێشووتر، ل66-72.

* سه‌رچاوه‌ : كۆمه‌ڵێك فێركارى زانینگه‌: جیۆگرافیاى كوردستان، سه‌نته‌رى برایه‌تى، چاپى دووه‌م، ساڵى 1999، ل71.

* سه‌رچاوه‌ : كۆمه‌ڵێك فێركارى زانینگه‌: جیۆگرافیاى كوردستان، سه‌نته‌رى برایه‌تى، چاپى دووه‌م، ساڵى 1999، ل72.

(23) شاكر خصباك : العراق شمالى، و طبیعه‌ شفیف، بغداد، سنه‌ 1973، ل 485

(24) ناهده‌ جمال طالبانی و خالد طبیب محمد: صیانه‌ ما‌و و التربه‌ / جامعه‌ سلیمانیه‌، كلیه‌ زراعه‌، قسم الترب، سنه‌ 1998، ل 14

(25) ناهیده‌ جه‌ماڵ تاڵه‌بانى : داهاتى سروشتى قه‌زاى كفرى، گۆڤارى (كه‌ركووك)، ژماره‌ (3)- ساڵى چواره‌م، زستانى 2003، سلێمانى ل21

(26) ناهده‌ طالبانی و خالد طبیب محمد : صیانه‌ الما‌و و التربه‌، جامعه‌ السلیمانیه‌، كلیه‌ زراعه‌، قسم التربیه‌، سنه‌ 1998، ص14.

(27)كۆمه‌ڵێك فێركارى زانینگه‌ : هه‌مان ژێده‌رى پێشوو، ل75.

(28) كۆمه‌ڵێك فێركارى زانینگه‌ : جیۆگرافیاى كوردستان، سه‌رچاوه‌ى پێشوو، ل78.

(29) ناهده‌ طالبانی و خالد طبیب محمد : صیانه‌ الما‌و و التربه‌، جامعه‌ السلیمانیه‌، كلیه‌ زراعه‌، قسم التربیه‌، سنه‌ 1998، ص14.

(30) عبدالله نجم العانی: مباد‌و علم التربه‌، الگبعه‌ الاولى، سنه‌ 1980، ص13-15.

(31) ناهده‌ گالبانی و خالد گبیب محمد : تایبه‌تمه‌ندییه‌كانى خاك و پۆلێن كردنى به‌ شێوه‌كى گشتى و به‌تایبه‌تى له‌ كوردستاندا، ساڵى 2002، ل1.

(32) ناهده‌ جه‌مال تاله‌بانى و خالد طبیب به‌رزنجى : تایبه‌تمه‌ندییه‌كانى خاك و پۆلێن كردنى به‌ شێوه‌ى گشتى به‌ تایبه‌تى له‌ كوردستاندا، بڵاونه‌كراوه‌ته‌وه‌، ساڵه‌ 2002، ل 25-26.

(33) ناهده‌ طالبانی و خالد طبیب محمد : صیانه‌ الما‌و و التربه‌، جامعه‌ السلیمانیه‌، كلیه‌ زراعه‌، قسم التربیه‌، سنه‌ 1998، ص29-33.

(34) جاسم محمد خلف: جغرافیه‌ ئراق الطبیعه‌ الاقتصادیه‌  البشریه‌، بغدا، سنه‌ 1959، ل140.

(35) الندوى ، ایداره‌ المتكامله‌ للنقابات، المعد العربى،انما المدن، جد السعودیه‌،تاریخ انعقاد فى 14-16الحزیران

(36) wikipedia.org

(37)، (38) wikipedia.org

(39) wikipedia.org

(40) الندوى ، أداره‌ متعامله‌ للنقابات، العصر العربى، انما‌و مدن، جده‌ السعودیه‌، تاریخ انعقاد فى 14-16حزیران 1999 م.

(41) wikipedia.org

(42) ، (43) wikipedia.org

(44) د/ابراهیم بن عبدالحمیدعالم،اطلاله‌ على انواع التلوث البیئه‌ والتوعیه‌،ص 3-5

(45) الندوى، اداره‌ المتكامله‌ النقابات، العصر العربى،انما المدن جده‌السعودیه‌ ،تاریخ انعقاد فى 14-16الحزیران 1999 م

(46) د/ابراهیم بن عبد الحمید عالم،اطلاله‌على انواع التلوپ البیئى ولتوعیه‌. ص167-168

(47)الندوى،اداره‌المتكامله‌ للنقابات العصرالعربى،انما‌و المدن جده السعودیه‌،تاریخ انعقاد 14-16حزیران 1999م.

(48) الندوى، اداره‌ المتكامله‌ النقابات، العصر العربى،انما المدن جده‌ السعودیه‌ ،تاریخ انعقاد فى 14-16الحزیران 1999 م

(49) د. ابراهیم عبدالحمید عالم، اگلاله‌ على انواع التلوپ البیئى والتوعیه‌. ص 168

(50) الندوى، اداره‌ المتكامله‌ النقابات، العصر العربى،انما المدن جده‌السعودیه‌ ،تاریخ انعقاد فى 14-16الحزیران 1999 م

(51) الندوى، اداره‌ المتكامله‌ النقابات، العصر العربى،انما المدن جده ‌السعودیه‌ ،تاریخ انعقاد فى 14-16الحزیران 1999 م

(52) هه‌مان سه‌رچاوه‌ى پێشوو.

(53)  http://www.allbes thealth.com

(54) http://www.google.com

(55) http://www.google.com

(56) د. ابراهیم عبدالحمید عالم، اطلاله‌ على انواع التلوپ البیئى والتوعیه‌. ص 174-175

(57) الندوى، اداره‌ المتكامله‌ النقابات، العصر العربى،انما المدن جده‌السعودیه‌ ،تاریخ انعقاد فى 14-16الحزیران

(58) د/ابراهیم بن عبدالحمیدعالم ،اطلاله‌ على انواع التلوث البیئى والتوعیه‌  ص 170-171

(59) http://www.wikipedia.org

(60) د.ابراهیم بن عبدالحمید عالم,م..ص16.ص17

(61) ، (62) د-ابراهیم بن عبدالحمید عالم.م.ص.

(63)google.com

(64) د/ابراهیم بن عبدالحمیدعالم، م-س-ص 18-19

(65) سه‌رچاوه‌ى پێشوو.

(66) د/ابراهیم بن عبدالحمیدعالم ،اطلاله‌ على انواع التلوث البیئى والتوعیه‌  ص21

(67) د. بیوار خنسى:مقالات متنوعه‌ حوله‌ الما‌و والنفط والبیئه‌، طبع الاولى،سنه‌ 2001 ص  150-151.

(68) جه‌زا تۆفیق تاليب: بایه‌خى جیوپۆلۆتیكى دانیشتووانى هه‌رێمى كوردستانى عێڕاق،چاپى دووه‌م،ساڵى 1999،لاپه‌ڕه‌ى 109 – 222

(69) چاوپێكه‌ووتن .به‌ڕێز. كه‌ریم سالارعبدالرحمن،6/4/2009.دوو شه‌ممه‌

(70) د. بیوار خنسى:مقالات المتنوعه‌ حول الما‌و والنفط والبیئه‌،طبعه‌ الاولى،سنه‌ 2001،ص  144

(71) شكور محمد حیدر: 22- شوباتى -2009 نووسراوه‌

(72) شكور محمد حیدر سه‌رچاوه‌ى پێشوو

(73) لوقمان شیروانى:ڕۆژنامه‌ى ئاسۆ،چاپى هه‌ولێر،ژماره‌ 844،لاپه‌ڕه‌ 7

(74) بشار عادل كریم و یوسف عباس احمد: كه‌ركوك ، گۆڤارێًكى ڕوناكبیرى گشتى وه‌رزییه‌ ، ژماره‌ 1،لا167 – 168، ساڵى هه‌شته‌م ، هاوینى 2006.

(75)د. بیوار خنسى:مقالات المتنوعه‌ حول الما‌و والنفط والبیئه‌،طبعه‌ الاولى،سنه‌ 2001،ص 144- 146

(76) Google.com

(77) د. ابراهیم بن عبدالحمید عالم، اطلاله على انواع تلوث البیتى و التوعیه‌،   ص   161-162

(78) اكادیمیه‌ مستجمعات المیاه على الشبكه‌ ثمانیه‌ من ادوات حمایه‌ مستجمعات المیاه‌

Water train /epa.gov

(79)allesthealth.com

(80) Develop pment and envirohment.htm

(81) رشید الصمد. محمد سعید صبارینى، البیئه ومشكلاتها، سنه‌ 1978،     ص    175-176

 

Leave a Reply

Please log in using one of these methods to post your comment:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

 
%d bloggers like this: